Mani Nedir?

Edebiyat Dilinden Mani:
Başta aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilen bir halk edebiyatı nazım türüdür. Çoğunlukla 7 heceli dört dezilek bir benden meydana gelir. Ama dizeleri 4-5-8-10-14 heceli kalıplarla söylenmiş maniler de vardır. Birinci, ikinci dördüncü dizeler birbirleriyle kafiyeli, üçüncü dize serbesttir. Yani kafiye dizilişi aaxa'dır. aaaxa düzeninde maniler de var. İlk iki dize hazırlık dizeleridir. Son iki dize ile anlam bağlantısı yoktur. Asıl anlatılmak istenen son iki dizede verilir. Bir çok mani çeşidi vardır. En çok kullanılanlar düz ya da tam mani, kesik mani, cinaslı mani, yedekli mani, artık manidir.
Düz Mani: Yedişer heceli dört dizeden oluşur. Kafiyeleri çokluk cinassızdır.
Kesik mani: Birinci dizesi 7 heceden az, anlamlı ya da anlamsız bir sözcük grubu olan maniler. Bu kesik dize sadece kafiyeyi hazırlar. Eğer meydan ve kahvehanelerde söylenen ve ilk dizeleri "aman aman" ünlemi ile doldurulan manilerse bunlara İstanbul manileri denir.
Cinaslı mani: Kesik manilerde eğer kafiye cinaslı ise bunlara cinaslı mani denir.
Yedekli mani: Düz maninin sonuna aynı kafiyede iki dize daha eklenerek söylenen maniler. Cinaslı kafiye kullanılmaz, birinci dizeleri anlamlıdır. Yedekli maniye artık mani de denir.
Deyiş: İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Soru yanıt şeklinde düzenlenir. Bir başka kişinin ağzındanmış gibi aktarıldığı şekilleri de vardır.

1965 YILINDA İSKİLİP'TE  DERLENMİŞ
İSKİLİP MANİLERİ

                                                                             
KÖKTE YILDIZ ŞIHIRDIM
YARİ EVE OKUDUM                   
YAR KAPIDAN GİRERKEN
GAŞIDAN YIKILDIM

GÖKTE YILDIZ MAH GİDER
KAH EYLENİR KAH GİDER
BEN BUGÜN YARİMİ GÖRDÜM
SANDIMKİ PATİŞAH GİDER

FIRIN ÜSTÜNDE KÜREK
AH ETTİ YİNE YÜREK
HER CEFAYA KATLANDIM
BUNA KATLANMAZ YÜREK

KARA TAVUK KAZ OLDU
KOMŞULAR KAMAZ OLDU
ZALİM KOMŞUNUN YÜZÜNDEN
YARİM GELEMEZ OLDU

ÇAY AŞAĞI ÇALERİM
YAR YÜTÜRDÜM ALERİM
YARİMİ ISITMA TUTMUŞ
ISITMASINI DALERİM

KARŞIDA KARA MEŞE
GÖLGE VURDU GÜNEŞE
SENİNKİ AK GÜL İSE
BENİMKİ MOR MENEVŞE

KARŞIDA OTURANLAR
DERDEMİ ARTIRANLAR
BANA BİR ÖĞÜT VERİN
SEVDADAN KURTULANLAR

GİDİYOM ELİNİZDEN
KURTULAM DİLİNİZDEN
YEŞİL BAŞLI ÖRDEK OLSAM
SU İÇMEM GÖLÜNÜZDEN
KALENİN GEDİKLERİ
PİLAVDIR YEDİKLERİ
HİÇ AKLIMDAN GİTMİYOR
YARİMİN DEDİKLERİ

BU GÜN AYIN ONDÖRDÜ
KIZ SAÇINI KİM ÖRDÜ
ÖRDÜYSE YARİM ÖRDÜ
İSPAT GETİRİN KİM GÖRDÜ

GÖKTE YILDIZ ELLİDİR
ELLİSİDE BELLİDİR
BENİM SEVGİLİ YARİM
GÖZLERİNDEN BELLİDİR

MANE MANİ MANİLER
MANİLERİ EZERİM
SENİN GİBİ MANİYİ
UÇKURUMA DİZERİM

GÖKTE YILDIZ YÜZATMIŞ
KAŞLARI KALEM ÇATMIŞ
CÜMLE ALEMİ TOPRAKTAN
YARİMİ NURDAN YARATMIŞ

KARANFİLİM BİBERİM
ÜÇ BACIDAN DİLBERİM
YÜZÜNÜZÜ EKŞİTMEYİN
MİSAFİRİM GİDERİM

KARANFİL EVLEK EVLEK
DADANDI KARA LEYLEK
YAZIR BİRİDİK EMME
KIŞIN AYIRDI FELEK

KARANFİL OLACAKSIN
SARARIP SOLACAKSIN
BEN HAKİME DANIŞTIM
SEN BENİM OLACAKSIN

ALTIN TABAK OLAYDIM
YAR ÖNÜNE KONAYDIM
YARİM ESVAP BİÇTİRMİŞ
TERZİSİ BEN OLAYDIM

AYA BAK YILDIZA BAK
DAMDA DURAN KIZA BAK
CİLVESİNE DOYULMAZ
EYLEDİĞİ NAZA BAK

UFACIK İĞNESİNE
KAİLİM CİLVESİNE
BEN YARİME KAVUŞTUM
DARISI CÜMLESİNE

UZAKTIR SEÇİLMİYOR
GÖNÜLDÜR GEÇİLMİYOR
GÖNÜL BİR TOP İBRİŞİM
DOLAŞMIŞ AÇILMIYOR

A MÜRDÜM MÜRDÜM MÜRDÜM
KİM BİLİR BENİM DERDİM
AĞAÇLAR KALEM OLSA
KİMSE YAZAMAZ DERDİM

ASMADA ÜZÜM SANA
KEMMİDİR GÖZÜM SANA
SABAH YILDIZI GİBİ
DİKMİŞİM GÖZÜM SANA

A BENİM BOZ ÇİCEĞİM
NASIL SENDEN GEÇEYİM
AHDETTİM YEMİN ETTİM
YOLUNDA ÖLECEĞİM

ARMUT DALDA SALLANIR
YERE DÜŞER BALLANIR
BİR OĞLAN VEZİR OLSA
GENE KIZA YALVARIR

ODALARA KOL OLDUM
SULAR GİBİ DURULDUM
GÜLLÜ SENDEN AYRILDIM
BAŞKASINA VURULDUM

UFACIK KUŞ ÜZÜMÜ
GÖRSEM YARİN YÜZÜNÜ
UYUYUP UYANSADA
ÖPSEM ELA GÖZÜNÜ

UZADIM KAMIŞ OLDUM
ERİDİM GÜMÜŞ OLDUM
BEN BU AŞKA DÜŞELİ
BİR AVARE KUŞ OLDUM

UFACIK FİSKE TAŞI
YANDI YÜREĞİM BAŞI
NE YARDAN HABER GELDİ
NE DİNDİ GÖZÜM YAŞI

ELMAS YÜZÜK PARMAKTA
ÇİFTE BENEK YANAKTA
BENİM BİR EFENDİM VAR
ŞU KARŞIKİ KONAKTA

AKŞAM OLDU İKİNDİ
MUM ŞAMDANA DİKİLDİ
ELLERİN YARİ GELDİ
BENİM BOYNUM BÜKÜLDÜ

ALMA ATTIM GELİNE
GELİN ALMA ELİNE
YAZIK OLDU ŞU KIZA
DÜŞTÜ ZARHOŞ ELİNE

AYNA ATTIM ÇAYIRA
ŞEVKİ VURMUŞ BAYIRA
GELİN DOSTLAR SEYİRE
İŞİM DÜŞTÜ HAYIRA