Hacim; Bir maddenin uzayda kapladığı bölgeye denir. Yani hacim maddenin büyüklüğü ile ilgili bir niceliktir.Hacim maddelerin ortak özelliklerindendir. V harfi ile gösterilir.Hacim birimi genel olarak; uzunluk, genişlik ve yükseklik ölçümü gerektirir. Hacim birimleri uzunluk birimlerinden türetilebilir. Birimi SI birim sistemlerinde m3 (metreküp) dür. Ancak metreküp çok büyük bir hacim ölçüsü olup pratikte daha küçük hacim ölçüleri kullanılır. Litre bunlardan biridir. Daha küçük hacimsel ölçümler için mililitre (ml) veyahut santimetreküp kullanılır.
Sıvı hacimleri ölçekli silindirik kaplarla ölçülür. Bunlar laboratuvarlarda çeşitli boyda ölçekli silindirik camdan yapılmışlardır. Bu tür bir silindirik ölçek kabındaki sıvı seviyesi, o sıvının hacmini gösterir
kütle (m): Bir maddenin sahip olduğu madde miktarına kütle denir. Kütle “m” harfi ile gösterilir. Kütle, bir cisimdeki madde miktarının ölçüsüdür. Aynı zamanda cismin hareket etmeye karşı gösterdiği direnç olarak da adlandırılabilir. Kütle her yerde aynı değere sahiptir.
Kütlenin SI birim sistemindeki birimi kilogram (kg) dır. Kullanılan diğer birimler gram ,ton ve pound’dur.
Kütle yer çekimine bağlı değildir. Terazi ile ölçülebilir. Kütlesi bilinmeyen bir cisim terazinin bir kefesine, bilinen kütleler ise diğer kefeye konulur. İki kefe dengeye gelince, bilinen kütleler cismin kütlesini vermiş olur.
ÖZKÜTLE
Bir maddenin birim hacminin kütlesine özkütle denir. Özkütle aşağıdaki formülle hesaplanır, ölçülemez.
d=m/v
m = kütle (g)
v = hacim (cm3)
d = özkütle (g/cm3)
Özkütle maddenin üç hali (katı, sıvı, gaz) içinde ayırt edicidir. Saf bir maddenin özkütlesi bilinirse o maddenin hangi madde olduğu bilinir.
Her maddenin bir özkütlesi vardır. Bazı maddelerin özkütle değerleri;
.
Madde= Öz kütle
Altın= 19,30
Zeytin yağı= 0,910
Kurşun= 11,30
Benzin =0,879
Bakır = 8,92
Etilalkol= 0,780
Demir= 7,86
Oksijen= 1,43.10–3
Alüminyum= 2,70
Hava= 1,29.10–3
Kloroform = 1,49
Azot= 1,25.10–3
Su (+4°C) = 1,00
Helyum= 1,78.10–4

Özkütlenin bağlı olduğu faktörler
Sıcaklık: Genel olarak saf bir maddenin sıcaklığı artırıldığında hacmi artar, öz kütlesi azalır. Ancak suda özel bir durum vardır. - 10 santigrat derecedeki bir miktar buz ısıtılırsa, 0 santigrat dereceye gelinceye kadar hacmi yaklaşık % 8 oranında küçülür. Bu küçülme tüm buz eriyip sıcaklığı +4 santigrat dereceye gelinceye kadar sürer.
Basınç: Basınç ile özkütle doğru orantılıdır. Gazların özkütlesi basınç arttıkça artar.
Bir maddenin kütle ve hacmine bakarak, özkütlesi ile ilgili çıkarımlar yapmak yanlıştır. Örnek olarak su yüzeyinde ilerlemekte olan büyük bir gemi ve suya bırakıldığında dibe batan bir çivi ele alınabilir. Gemi çividen daha ağr olması su üstünde durmasını engelleyememiştir
Özkütle ile yoğunluk,özağırlık,bağıl yoğunluk kavramlarının karşılaştırılması
Özağırlık: bir maddenin birim hacminin ağırlığıdır. Yani 1cm3 hacmindeki maddenin ağırlığıdır.bu tanıma göre özağırlık;
r = G / V
r = özağırlık (N/cm3)
G = ağırlık (
V = hacim (cm3)
ifadesiyle verilir. Örneğin suyun özağırlığı, r = ağırlık/hacim = 0,01N/cm3 tür.
Kavram yanılgısına yol açabileceğini düşündüğümüz bir diğer kavramda yoğunluktur. Gerekli literatür taramasını yaptığımızda yoğunluk, özkütle aynı kavramlar olmakta, asıl karıştırılan özkütle ve bağıl yoğunluk kavramlarıdır.
Bağıl yoğunluk (göreceli yoğunluk); Bir maddenin yoğunluğunun suyun yoğunluğuna oranıdır. Birimsizdir. Genellikle kömür ve çeşitli yakıtların tanımlanmasında kullanılır. Yakıtın bileşimini belli eder.