Cenevre’deki CERN

 laboratuarını, 1954’de 12 Avrupa ülkesi (Almanya, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İngiltere, İsviçre, İsveç, İtalya, Norveç, Yugoslavya, Yunanistan) bir araya gelerek kurmuşlardır.  Yugoslavya daha sonra ayrılmıştır. Yarım asır önce, ABD karşısında güçlü olabilmek için kurulan bu Avrupa bilimsel birliğine bugün üye olan 20 Avrupa ülkesi (yukardaki ülkelere ek olarak: İspanya, Avusturya, Portekiz, Finlandiya, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Macaristan, Slovak Cumhuriyeti, Bulgaristan), bilimsel araştırmalara ayırdıkları kaynaklarla ortak araştırmalar yapmaktadırlar [2]. Üye ülkeler CERN bütçesine GSMH’ları oranında katkıda bulunurlar. Türkiye CERN üyesi olursa, katkı payı 10 milyon dolar civarında olacaktır.Türkiye 1961'den bu yana gözlemci statüsünü sürdürmektedir. Gözlemci olan ülkelerin hak ve yetkileri, konseyin açık toplantılarına katılmak, bu toplantıların gündem ve dokümanlarını temin edebilmek, ve Başkan'ın daveti ile müzakerelere katılabilmektir. Gözlemci ülkenin oy hakkı yoktur.
Üye ülkelerin yanında ABD, Rusya, Japonya, İsrail, Çin gibi ülkelerden de projeler bazında büyük katkılar alınmaktadır. Son yıllarda Hindistan, Pakistan, İran gibi ülkeler de CERN ile üst düzey bilimsel işbirliği anlaşması imzalamış ve burada yapılan araştırmalara etkin bir şekilde katılmaktadırlar. Atomları oluşturan parçacıkların bölünmesi ve yepyeni parçacıkların yaratılmasını konu alan deneysel Yüksek Enerji Fiziği araştırmalarının, nükleer tıp ve radyoterapi, tıpta görüntüleme, nükleer enerji ve yeni enerji kaynakları, telekomünikasyon, işaret algılama ve işleme, görüntü algılama ve işleme, otomatik kontrol ve kumanda, lazer fiziği, plazma fiziği, nanobilim, malzeme bilimi, moleküler biyoloji, bilişim teknolojisi (yazılım geliştirme, bilgisayar mimarisi, bilgisayar ağ bilimi ve saire), istatistik, savunma sanayi, elektronik, inşaat, makine ve deprem mühendisliği gibi çeşitli dallardaki yeni gelişmelerin lokomotifi olması, bu bilim dalının Türkiye’nin geleceği için de ne derece önemli ve stratejik olduğunun bir göstergesidir.

Evrenin oluşumu gözlenecek

Deneyin önümüzdeki eylül ayında gerçekleştirilmesi planlanıyor. İsviçre’de bulunan CERN laboratuvarında inşa edilen Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) isimli parçacık hızlandırıcısında, atom çekirdeğinde bulunan proton adlı parçacıklar çok yüksek enerjiyle çarpıştırılacak. Şimdiye kadar inşa edilen en büyük ve en yüksek enerjili parçacık hızlandırıcı olan LHC’deki çarpışma sonucunda ortaya çıkacak parçacıkların evrenin işleyişindeki rolleri incelenecek. LHC’de protonlar tünelin çevresine yerleştirilmiş yaklaşık 10 bin adet dev süper iletken mıknatıs tarafından yönlendirilecek. Böylece zıt yönlerde dönen iki proton ışını üretilecek. Bilim dünyası çarpışmalar sonunda şimdiye kadar keşfedilmemiş yeni parçacıkların açığa çıkmasını bekliyor.
Deney, evreni her şeyiyle başlatan ‘büyük patlama’dan (Big Bang) sonra ortaya çıkan büyük enerji yoğunluğunu tekrar yaratarak parçacıkların tekrar ortaya çıkmasını sağlayacak. Böylece fizik modellerinin temelini oluşturan ve maddeye kütle özelliğini veren ‘Higgs’ parçacığı da tekrar ortaya çıkarılıp gözlemlenebilecek..